De inventarisatie van de risico’s en daarmee de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit geschiedt binnen de gemeente Helmond door de specifieke risico’s financieel te kwantificeren en algemene risico’s te benoemen. De specifieke risico’s zijn risico’s die van toepassing zijn op Helmond.
Kans en Impact
Er wordt een inschatting gemaakt van de kans dat het risico zich voordoet en de impact van het risico. Hierbij hanteren we de volgende uitgangspunten:
Score ‘Kans’ | Classificatie |
|---|---|
1 | 1-20% (zeer klein) |
2 | 21-40% (klein) |
3 | 41-60% (midden) |
4 | 61-80% (groot) |
5 | 81-100% (zeer groot) |
Impact | Classificatie | |||
|---|---|---|---|---|
Score | Financieel | Impact inwoners/stad | Reputatie | Juridisch/compliance |
1 | 0 < € 50.000 | Geen merkbare hinder | Intern bekend | Beperkte gevolgen, herstelbaar |
2 | € 50.000 – € 250.000 | Korte verstoring | Lokale aandacht | Beperkte juridische gevolgen, juridische procedures mogelijk |
3 | €250.000 – €1.000.000 | Meerdere diensten geraakt | Raadsvragen/media | Mogelijk volgt juridische procedure |
4 | € 1.000.000 – €2.000.000 | Kritieke processen uitgevallen | Bestuurlijke crisis | Formeel onderzoek en juridische procedure |
5 | ≥ € 2.000.000 | Gemeente breed ontregeld | Landelijke impact | Naast formele onderzoeken, juridische procedures ook (dreiging) bestuurlijke crisis |
Risicoscore
Risico’s worden geprioriteerd met behulp van een risicoscore. De risicoscore wordt bepaald door de scores van de kans en de hoogste impact te vermenigvuldigen. In onderstaande tabel is zichtbaar gemaakt hoe de risicoscores worden ingeschaald. Risico’s in de groene vlakken worden als laag ingeschaald. Deze risico’s zijn wel in beeld maar vragen geen extra aandacht. De rode risico’s hebben de hoogste prioriteit.
Kans | |||||
Impact | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
5 | 5 | 10 | 15 | 20 | 25 |
4 | 4 | 8 | 12 | 16 | 20 |
3 | 3 | 6 | 9 | 12 | 15 |
2 | 2 | 4 | 6 | 8 | 10 |
1 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Voor een aantal risico’s zijn al beheersmaatregelen genomen. De kwantificering van deze beheersmaatregelen brengen we in mindering op het risico. Per saldo ontstaat dan een restrisico. Het totaal aan restrisico resulteert dan in de benodigde weerstandscapaciteit. Naast de specifieke risico’s kennen alle gemeenten ook algemene risico's. De verschillende risico's lichten we in de volgende paragraaf toe.
In onderstaand overzicht staan de gekwantificeerde risico’ en hiermee de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit van de gemeente Helmond.
(bedragen x€1.000)
Onderwerp | Beschrijving risico | Oorzaak | Gevolgen | I/S | Beheersmaatregelen | Risico-bedrag (kans*financiële impact) |
|---|---|---|---|---|---|---|
Grondbedrijf | Grondbedrijf | Zie onderstaande toelichting | Zie onderstaande toelichting | Zie onderstaande toelichting | 109.200 | |
Sociaal Domein – Wmo en Jeugd | Rijksbijdrage dekt niet volledig de lasten van de openeinderegelingen Wmo en Jeugd |
| Stijging van de uitgaven Wmo en Jeugd en mogelijke overschrijding van het beschikbare budget. | I/S | Beheersmaatregelen voor openeinderegelingen zijn gericht op het beheersen van financiële risico's en het tegengaan van misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O), aangezien een vooraf vastgesteld budgettair plafond ontbreekt. Strikte toegangscriteria, voorlichting, datagedreven sturing, M&O-beleid, voorkomen van stapeling van zorgproducten en interne- & dossier-controles zijn voorbeelden van maatregelen. Risicobedrag 2,4 mln. kan worden gedekt door inzet middelen uit Reserve Sociaal domein. Rest risico voor nu nihil. | 0 |
Sociaal Domein – Participatie-wet BUIG | Rijksbijdrage dekt niet volledig de lasten van de openeinderegelingen participatiewet BUIG – uitgevoerd door Senzer |
| Stijging van de uitgaven participatiewet BUIG. De Participatiewet wordt voor Helmond uitgevoerd door de GR Senzer. Na inzet van het weerstandsvermogen van Senzer, valt het resterende tekort voor het Helmondse aandeel onder de verantwoordelijkheid van Gemeente Helmond. | I/S |
| 0 |
Verstrekte geldleningen & borgstellingen | Financieel risico bij verstrekte geldleningen en borgstellingen | Partij kan rente en/of aflossing niet betalen of niet aan verplichtingen voldoen | Financieel verlies voor de gemeente | I | Voorafgaand aan de verstrekking wordt getoetst of gehandeld wordt volgens de Nota Lening- en garantiebeleid gemeente Helmond 2026. | 4.867 |
Cybersecurity | Gemeenten worden geconfronteerd met een complex en structureel en voortdurend stijgend dreigingslandschap. De belangrijkste risico’s zijn uitval van systemen en/of netwerk en datalekken. | Hacken, phishing, ransomware, malware en datalekken mogelijk door:
De kans op cyberrisico’s is het afgelopen jaar gestegen als gevolg van het gebruik van AI en geopolitieke ontwikkelingen. | Systemen of het netwerk zijn niet toegankelijk voor de medewerkers Dienstverlening aan burgers en bedrijven kan niet of niet tijdig plaatsvinden. Inbreuk op de bescherming van persoonsgegevens (datalek) met eventuele bestuurlijke boete (AP, op basis van de AVG). Significant informatiebeveiligings-incident met eventuele bestuurlijke boet (RDI, op basis van de cyberbeveiligingswet). Imagoschade | I | Versterking van het volwassenheidsniveau voor informatiebeveiliging & privacy door het continu blijven investeren in infrastructuur, medewerkers en het bewustzijn van de organisatie. Afgesloten verzekering met een beperkte dekking voor de schade. | 3.600 |
Business Continuity | Uitval kritieke dienstverlening | Verstoring van ICT, huisvesting, energie, telecom of personeel door externe omstandigheden en calamiteiten. | Dienstverlening aan burgers en bedrijven kan niet of niet tijdig plaatsvinden. | I | Business continuïteitsplan (BCM), geïmplementeerd in de organisatie en periodiek getest. Er is geen risicobedrag ingevuld om stapeling met het voorgaande risico (cybersecurity) te voorkomen). | - |
Calamiteiten | Onvoorziene kosten bij natuurrampen en calamiteiten | Natuurrampen of calamiteiten | Calamiteiten en (natuur)rampen hebben een grote impact en schade op de inwoners van Helmond. Hierbij kunnen kostenposten ontstaan die niet door verzekering of het rijk worden gedekt, zoals bijv. rampenbestrijding, opvang, herstel openbare ruimte en noodmaatregelen) | I | De lokale crisisorganisatie van de gemeente Helmond bereidt zich voor op noodsituaties en coördineert de aanpak bij rampen en crises. Continuïteitsplan (BCM) | 600 |
SPUK | Dekkingstekort bij projecten (o.a. woningbouw) waarbij sprake is van specifieke uitkeringen. | Niet kunnen voldoen aan de gestelde voorwaarden, zoals harde deadlines van de specifieke uitkering. | Lagere vaststelling van subsidiemiddelen waardoor er een dekkingstekort ontstaat. | I | Inzichtelijk hebben van de voorwaarden en daarop sturen. Bij knelpunten tijdig overleg met subsidieverstrekker. | pm |
Wegen en civieltechnische kunstwerken | De staat van de wegen en/of civieltechnische kunstwerken voldoen niet aan de gestelde eisen. | Onverwacht schade en/of snellere slijtage dan voorzien van wegen en civieltechnische kunstwerken | Onvoldoende middelen aanwezig in de voorziening voor onderhoud. Hiervoor zijn extra dotaties noodzakelijk om te voldoen aan alle onderhoudsvereisten. | I/S | Vanaf de begroting 2027 is een onderhoudsplan geactualiseerd en is hiervoor een voorziening gevormd. Deze wordt elke vier jaar (volgende keer 2031) herijkt. De wegen worden elke twee jaar geïnspecteerd. Het risico is dan aanwezig dat er uit de pas gelopen gaat worden met de voorziening. Omdat er nu actuele inzichten zijn, is het risico voor nu nihil. Ondanks een goed beheersplan zijn er altijd onvoorziene omstandigheden. Dit is algemeen bedrijfsrisico dat in de exploitatiebegroting wordt ondervangen. | 0 |
Deelnemingen | Risico op waardeverminderingen van deelnemingen | O.b.v. impairment blijkt dat de waarde in het economische verkeer anders is als de waarde in de boeken. | Impairment | I | Jaarlijkse impairment bij jaarrekening | 2.025 |
Prijsontwikkelingen | Onverwachte prijsstijgingen/inflatie | Geopolitieke ontwikkelingen | Dekkingstekort kredieten en exploitatie | S | Het risico op prijsstijgingen kan gevolgen hebben voor het realiseren van een sluitende begroting. Dit risico is echter niet opgenomen in het weerstandsvermogen, omdat eventuele financiële effecten van prijsstijgingen worden meegenomen in de reguliere begrotingscyclus en waar mogelijk binnen de bestaande budgetten worden opgevangen. Indien nodig worden bij de begroting passende maatregelen getroffen om de financiële gevolgen te beheersen. | 0 |
TOTAAL | 120.292 |
Grondbedrijf
Het grondbeleid van Helmond ligt vast in de nota grondbeleid 2024. De paragraaf Grondbeleid geeft een nadere onderbouwing en toelichting op de uitvoering daarvan.
Jaarlijks wordt bij de jaarrekening een uitgebreide herziening gedaan van de te verwachten eindresultaten op de grondexploitaties. Daarbij wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met de op dit moment bekende omstandigheden en feiten. Naast deze omstandigheden en feiten zijn er echter ook nog onvoorziene risico’s. Het grondexploitatieproces is namelijk een langlopend proces. De einddata van de langstlopende projecten (Brandevoort 2 op 1 januari 2041 en i.v.m. de netcongestie de bedrijventerreinen bijna allemaal na 2040) liggen nog ver weg.
In de risicoanalyse die bij de jaarrekening 2025 is gedaan, is ook rekening gehouden met de financiële gevolgen van de nieuwe ontwikkelingen op Brandevoort en de Automotive Campus. Daarnaast is in de risicoanalyse rekening gehouden met kansen die zich aandienen voor een financiële bijdrage van het Rijk voor de realisatie van de schaalsprong in het centrumgebied. De gemeente zal alsdan zelf ook een financiële bijdrage moeten leveren in de beoogde nieuwe grondexploitaties om de gewenste ontwikkelingen in het Centrumgebied te realiseren. In de risicoanalyse is hiervoor nu een bedrag opgenomen.
De verhouding tussen de risico’s en benodigde bedragen voor nieuwe ontwikkelingen en cofinanciering enerzijds en de middelen die we hebben om deze risico’s, nieuwe ontwikkelingen en cofinanciering op te vangen anderzijds bepaalt de ratio van het weerstandsvermogen grondbedrijf.
Weerstandsvermogen Grondbedrijf
De stand van de reserve grondbedrijf inclusief het jaarrekening resultaat van 2025 is € 95,6 miljoen. Op de grondexploitaties met een verwacht positief eindresultaat zit nog een winstpotentie van in totaal ruim € 45,6 miljoen. Deze verwachte winst is echter voor een groot gedeelte nog gebaseerd op het oude plan voor Brandevoort 2 Noordelijk gedeelte (positief € 16,9 miljoen). Zoals in de paragraaf grondbeleid is aangegeven wordt naar verwachting nog in 2026 een nieuwe grondexploitatie vastgesteld voor dit gebied (feitelijk is dit een aanpassing van de oude grondexploitatie). Het verwacht eindresultaat van de nieuwe grondexploitatie zal naar verwachting negatief zijn. De feitelijke winstverwachting zal dus, na vaststelling van de nieuwe grondexploitatie voor Nieuw Brandevoort, € 28,7 miljoen zijn.
De jaarlijkse winstnemingen zullen in de toekomst worden bepaald volgens de Percentage of Completion (POC) methode en worden toegevoegd aan de reserve grondbedrijf. Naar verwachting zal dit ook gedeeltelijk pas na 2040 plaatsvinden, door de netcongestie-problematiek verwachten wij dat projecten vertraging op zullen lopen. In de paragraaf grondbeleid is een globale inschatting gemaakt van de winstnemingen.
Risicoanalyse
Bij de jaarrekening 2025 is een nieuwe risicoanalyse uitgevoerd op de grondexploitaties. Daarbij is bepaald dat het risicobedrag en het benodigd bedrag voor nieuwe ontwikkelingen en cofinanciering samen ligt tussen de € 105,5 en € 109,2 miljoen. Bij de jaarrekening 2026 zal bij de uitgebreide herziening van de grondexploitaties ook weer een nieuwe risicoanalyse worden uitgevoerd.
Algemene risico’s en ontwikkelingen
Naast de risico’s die zijn opgenomen onder de benodigde weerstandscapaciteit zijn er ook algemene risico’s en ontwikkelingen. Deze hebben impact op de organisatie en het behalen van doelstellingen, maar zijn niet financieel te kwantificeren. De belangrijkste risico’s en ontwikkelingen worden hieronder beschreven.
Schaalsprong en netcongestie
De beperkte capaciteit voor elektriciteitsaansluitingen, in combinatie met de aangepaste regelgeving over elektriciteitsaansluitingen, heeft gevolgen voor de groeiopgave van onze regio. Ontwikkelingen (incl. woningbouw) die na 2027 geen aansluiting of reservering hebben, kunnen langdurig niet meer rekenen op een traditionele aansluiting bij de netbeheerder. De congestieproblemen voor de realisatie van onze inhoudelijke doelen en ambities grote gevolgen heeft. Dit geldt niet alleen voor onze doelen op het gebied van woningbouw, economie en maatschappelijke voorzieningen, maar ook voor onze ambities op het gebied van de verduurzaming en het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving. De financiële gevolgen van netcongestie verschillen per grondexploitatie.
Bodemverontreiniging
Er bestaat altijd een risico dat bodemverontreiniging wordt aangetroffen of ernstiger blijkt dan vooraf bekend was. Dit kan leiden tot aanvullende onderzoeks- en saneringskosten, vertraging van ruimtelijke ontwikkelingen, beperkingen in het grondgebruik en mogelijke aansprakelijkheidskwesties.
Gemeenschappelijke regelingen
Door beperkte beïnvloedbaarheid en sturingsmogelijkheden heeft de gemeente slechts gedeeltelijk grip op enerzijds de realisatie van de beoogde maatschappelijke doelen en anderzijds de bijbehorende financiële consequenties bij gemeenschappelijke regelingen. Dit is een inherent risico.
Juridische claims
De gemeente Helmond loopt juridische risico’s. De omvang van het risico laat zich moeilijk schatten. De kans op juridische claims wordt als laag gewaardeerd.
Vennootschapsbelasting
De gemeente is sinds 1 januari 2016 belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting. Activiteiten die hieronder vallen zijn het grondbedrijf en in beperkte mate restafval en mogelijk het parkeerbedrijf en reclame. In het verleden waren de resultaten van het grondbedrijf veelal negatief. Onder ander door stijgingen van de grondprijzen volgt uit de meest recente prognose van het grondbedrijf een positief resultaat.
Uiteraard hoeft er pas belasting betaald te worden als transacties daadwerkelijk plaatsvinden, en niet over boekhoudkundige resultaten in nog lopende grondexploitaties. Waar in het verleden eventuele winsten uit de overige activiteiten verrekend konden worden met het negatieve fiscale resultaat van het grondbedrijf zal dit positieve resultaat in de toekomst leiden tot verschuldigdheid van vennootschapsbelasting.
Hierbij is van belang dat op basis van fiscale wetgeving andere uitgangspunten gehanteerd dienen te worden. Zo zal o.a. de rentecomponent die ten laste komt van het resultaat grondbedrijf fiscaal tot een lager bedrag in aanmerking genomen mogen worden. Daarnaast is fiscaal sprake van een algemene renteaftrekbeperking. Deze aftrekbeperkingen leiden tot een hoger bedrag aan te betalen vennootschapsbelasting. Het vennootschapsbelastingtarief bedraagt op dit moment 25,8%.
Fiscale claims
Ten aanzien van diverse (fiscale) onderwerpen kan er altijd onverwacht een claim van de belastingdienst ontstaan. Dit wordt veroorzaakt door de complexiteit van de fiscale wetgeving en de verwevenheid daarvan in alle (financiële) processen binnen de gemeente. De belastingdienst kan eventuele fouten herstellen over de periode van de afgelopen vijf jaar waardoor het financieel risico aanzienlijk kan zijn. De gemeente is Horizontaal Toezicht met de belastingdienst overeengekomen, waardoor continu in overleg wordt getreden. De kans op fiscale claims wordt dan ook laag gewaardeerd.
