Budgettair kader en financiële ontwikkelingen

Inleiding
We vinden het belangrijk dat de gemeente gezond blijft. Dat betekent dat we met een realistische begroting werken en niet meer uitgeven dan dat er binnenkomt. Dat is een uitdaging, want we zien onze gemeente nog steeds geconfronteerd met beperkte financiële bestedingsruimte. Het Rijk heeft daar in de meicirculaire weinig verandering in gebracht. Dit betekent ook voor het budgettair kader dat het een echte noodzaak is om te focussen op wat echt belangrijk is, en terughoudend te zijn met nieuwe beleidsontwikkelingen en het stapelen van ambities. In de voorliggende begroting zijn er binnen verschillende thema’s slechts accenten verlegd. Ook realisatiekracht blijft een aandachtspunt, want we zien dat investeringen nog te vaak vertraagd plaatsvinden en dat beleidsambities uiteindelijk niet volledig gerealiseerd worden, waardoor geld blijft liggen.

De volgende begroting zal door het college worden voorbereid aan de hand van het college-uitvoeringsprogramma. De raad mag van het college verwachten dat in die begroting een realistische programmering staat van beoogde resultaten over de jaren 2028-2031.

Begrotingskader
De financiële verordening vormt het kader voor het opstellen van de begroting, met als belangrijkste doel een structureel en reëel sluitende begroting. Een structureel sluitende begroting wil zeggen dat structurele lasten gedekt worden met structurele baten. Dit betekent dat de lasten en baten of in de begroting 2027, of de meerjarenraming 2028-2030, uiterlijk in 2030 structureel en reëel in evenwicht moeten zijn. Daarnaast is het niet acceptabel als ieder jaar opnieuw een meerjarenraming wordt opgesteld waarbij er uitsluitend in het laatste jaar sprake is van een evenwicht.

Het is gelukt om meteen in 2027 een structureel, sluitende begroting te maken
Een eerste analyse van het jaarrekeningresultaat 2025 heeft ertoe geleid dat we zowel structurele als incidentele ruimte in de begroting konden benutten om in 2027 structureel, financieel evenwicht te bereiken. In paragraaf 3.2 over het budgettair beeld lichten we deze ruimte uitgebreider toe. Voor de jaren erna zien we vooralsnog een minder rooskleurig beeld.

Het ravijnjaar 2026 is immers verschoven naar 2028 en verdiept. Dit komt onder meer doordat tijdelijke rijksmiddelen aflopen en de kosten in de jeugdzorg en Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) verder toenemen. Dit betekent dat er voor onze gemeente vanaf 2028 een nieuwe uitdaging ligt om de begroting sluitend te krijgen, ook omdat het college nieuwe ambities heeft. Voor structurele uitgaven blijft tenslotte structurele dekking nodig. Om deze financiële opgave te realiseren, is het nodig om de komende tijd nog scherper te kijken naar waar we onze middelen aan besteden en hierin verdere keuzes te maken.

Begrotingscirculaire Provincie en begrotingsadvies Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG)
Jaarlijks ontvangen wij een begrotingscirculaire van de Provincie met richtlijnen voor het opstellen van de begroting. Deze vormen het toetsingskader van de Provincie voor onze begroting en de meerjarenraming. Daarnaast geeft ook de VNG, sinds enkele jaren, een begrotingsadvies aan haar leden. Ook voor de begroting 2027 voelde de VNG zich genoodzaakt een advies af te geven. Zij wil bereiken dat gemeenten een eenduidige lijn hanteren voor het opnemen van de kosten voor de jeugdzorg in hun begrotingen. Het advies van de VNG kunnen we als volgt samenvatten:

  • Maak de begroting structureel en reëel sluitend;
  • Neem baten en lasten jeugdzorg budgettair neutraal op vanaf 2028 met stelposten:
    1. Stelpost voor aanvullende maatregelen van het Rijk die vanaf 2028 vertaald zijn in een bezuiniging. Hierdoor worden deze maatregelen budgettair neutraal opgenomen in de begroting:
      • Invoering eigen bijdrage.
      • Sturen op verkorting trajectduur.
    2. Stelpost deskundigencommissie (Van Ark) Hervormingsagenda Jeugd:
      • Dekking voor resterend tekort.
  • Neem een stelpost op voor de taakmutatie Wmo/ afschaffen huishoudelijke hulp;
    • Risico’s verbonden aan stelposten verwerken in weerstandsvermogen en opnemen in risicoparagraaf.

    In haar richtlijnen geeft de provincie ook een oordeel over het begrotingsadvies van de VNG. De provincie gaat voor een groot deel mee in het advies van de VNG, behalve voor het advies onder punt 2. Net als voorgaande begroting volgen we ook nu de lijn van de provincie als toezichthouder, om te voorkomen dat de provincie de gemeentebegroting alsnog corrigeert. Concreet betekent dit dat we in de begroting 2027:

    • De onderdelen ‘eigen bijdrage jeugdzorg’ en ‘sturen op trajectduur jeugdzorg’ budgettair neutraal verwerkt hebben tot en met 2030;
    • Géén stelpost ‘deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd’ opnemen;
    • De korting op het gemeentefonds door het afschaffen van de huishoudelijke zorg eveneens budgettair neutraal verwerkt hebben. Ook weer ervan uitgaande dat het Rijk met maatregelen komt waarmee gemeenten deze overgang zonder extra kosten kunnen maken.

    Ontwikkelingen die invloed hebben op de begroting

    Advies Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd

    Begin 2027 zal de Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd zich uitspreken over de balans tussen kosten en budget, over 2026/2027 en ook over 2028 en verder. Het kabinet heeft in bestuurlijke overleggen de afspraak rond de Commissie-Van Ark herbevestigd. Het kabinet benadrukte dat het advies van de commissie Van Ark zwaarwegend en maatgevend is. Volgens de VNG ligt het daarom voor de hand dat in de Voorjaarsnota 2027 (gedeeltelijk) compensatie zal volgen als de kostenstijging zich voortzet en deze niet verwijtbaar is aan gemeentelijk handelen. Maar hier mogen we dus niet op vooruitlopen.

    Onzekerheid over het realiseren van vastgestelde ombuigingen

    In de begroting 2026-2029 hebben we een pakket aan ombuigingsmaatregelen vastgesteld. Deze waren nodig om een stabiele en duurzame financiële basis te garanderen voor de toekomst. De vastgestelde ombuigingen komen in de programmahoofdstukken van deze begroting 2027 terug onder het kopje ‘Accenten binnen de reguliere taakuitvoering’.

    Voor enkele ombuigingen geldt dat de realisatie en het borgen van het structurele effect vanaf 2028 nog een belangrijk aandachtspunt vormen.

    • Uitvoeringskosten Senzer (Programma 1)

    De oorspronkelijke ombuiging op de bijdrage in de uitvoeringskosten van Senzer blijkt, op basis van gesprekken met Senzer en de huidige uitvoeringsrealiteit, niet rechtstreeks realiseerbaar via een structurele verlaging van de bijdrage. In 2027 is de ombuiging gerealiseerd via een éénmalige korting op de algemene bijdrage. Voor 2028 ontstaat in 2027 meer duidelijkheid over eventuele aanpassingen van de bekostigingssystematiek en risicoprofiel. Als hieruit blijkt dat de beoogde besparing niet structureel wordt gerealiseerd, zullen wij deze maatregel in de gemeentebegroting moeten vervangen door een alternatieve structurele ombuiging.

    • Integraal sturen op zorgkosten Jeugd (Programma 1)

    De beoogde besparing is afhankelijk van de ontwikkeling van de zorgvraag, de mate waarin kan worden gestuurd op instroom, zorgduur en afschaling, én van het realiseren van de maatregelen gericht op rechtmatigheid in de zorg. Een toename van complexe zorgvragen, beperkte beïnvloedingsmogelijkheden bij individuele casussen of onvoldoende inzicht in en beheersing van declaraties kan ertoe leiden dat het financiële effect lager uitvalt dan geraamd. Indien komend jaar blijkt dat deze ombuiging met de huidige maatregelen niet structureel ingevuld kan worden, zullen wij ook deze maatregel in de gemeentebegroting moeten vervangen door een alternatieve structurele ombuiging

    Herverdeling gemeentefonds

    Per 1 januari 2023 is een nieuw verdeelmodel van het gemeentefonds ingevoerd. Sindsdien groeien gemeenten stapsgewijs naar de nieuwe verdeling via wat het ‘ingroeipad’ genoemd wordt. Sinds 2023 werkt het Rijk samen met gemeenten aan een verdere verbetering van het verdeelmodel zodat de verdeling beter aansluit bij de praktijk van gemeenten. Hiervoor is de afgelopen jaren nader onderzoek gedaan.

    De huidige onderzoeksresultaten bieden naar de mening van het Rijk echter onvoldoende basis voor een ingrijpende wijziging van de herverdeling. Er is nader onderzoek nodig. Om deze reden is het ingroeipad bevroren op het niveau van 2026. In de meicirculaire 2026 was oorspronkelijk een indexatie toegepast op de ingroeibedragen die later is ingetrokken. We blijven de ontwikkelingen volgen en informeren uw raad over de financiële gevolgen in toekomstige planning- en controldocumenten.

    Deze stap van het Rijk is nadelig voor de gemeente Helmond, wij waren in het nieuwe verdeelmodel een zogenaamde ‘voordeelgemeente’. Dat de herziening bevroren is betekent dat wij extra middelen, waar we op rekenden, alsnog niet gaan krijgen.

    Woningbouw en het effect van de schaal- en kwaliteitssprong

    De woningbouw in Helmond blijft al een aantal jaren achter bij de ambities en prognoses. Omdat het aantal woningen en huishoudens één van de belangrijkste parameters is in de verdeling van de middelen uit het gemeentefonds, betekent dit dat onze Algemene Uitkering (AU) ook langzamer groeit dan verwacht. Dit versterkt het negatieve effect van de hiervoor genoemde bevriezing van de herverdeling van het gemeentefonds.

    Begrotingsbeleid indexatie budgetten en tarieven

    Onderdeel van ons begrotingsbeleid is de jaarlijkse indexatie van de begrotingsbudgetten om deze af te stemmen op de verwachte loon- en prijsontwikkelingen. Deze indexeringen zijn van belang om begrotingsramingen actueel en reëel te houden en de koopkracht van de gemeente op peil te houden. Afhankelijk van het soort uitgaven- en inkomsten passen we verschillende indexcijfers toe. Deze baseren we op gegevens van het Centraal Planbureau (CPB) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) over de verwachte ontwikkeling van prijzen. In het overzicht hieronder staan de indexpercentages die we toegepast hebben in deze begroting met daaronder een toelichting daarop.

    Budgetten

    Indexpercentage

    Prijsgevoelige budgetten (kosten en opbrengsten voor goederen en diensten)

    2,2%

    Subsidiebudgetten

    2,1%

    Loonkostenbudgetten

    CAO-gemeenten 2025-2027*

    Budgetten zorgkosten Jeugd en Wmo

    3,59%

    Budgetten bijdrage 4 Gemeenschappelijke regelingen (GR-en) Zuidoost-Brabant

    2,76%

    Kapitaallastenbudget

    2,5%

    Tarieven belastingen, leges en tarieven

    3,0%

    Parkeertarieven

    3,0%

    Huuropbrengsten

    3,3%

    *De lonen stijgen gemiddeld 7,64% gedurende de looptijd van de Cao. De Cao geldt van 1 april 2025 tot 1 april 2027.

    Prijsgevoelige budgetten (kosten en opbrengsten voor goederen en diensten)
    Het indexeringspercentage voor prijsgevoelige budgetten baseren we op de prijs voor overheidsconsumptie netto materieel (Index Materiële Overheidsconsumptie (IMOC)) 2027. Deze komt uit het Centraal Economisch Plan (CEP) 2025. Dit percentage geldt ook voor de inkomstenposten, met uitzondering van belastingtarieven, leges en heffingen, evenals huuropbrengsten van gebouwen, die een eigen indexering hebben.

    Subsidiebudgetten
    Het indexeringspercentage voor subsidiebudgetten berekenen we gewoonlijk door het gewogen gemiddelde te nemen van de loon- en prijsontwikkelingen in de collectieve sector. Deze ramingen komen ook uit het CEP 2025. In deze begroting wijken we af van onze standaardberekening voor de subsidie-index door een lager percentage vast te stellen. Op basis van onze standaard berekening kwamen we uit op 5,0%. Binnen de beperkte begrotingsruimte bleek dit percentage onhaalbaar. We stellen de subsidie-index voor 2027 vast op 2,1%. Dit is in lijn met de indexatie van de eigen interne gemeentelijke budgetten.

    Loonkosten
    De gemeente is gehouden aan de afgesproken loonstijgingen in de CAO Gemeenten. De huidige afspraken lopen nog tot 1 april 2027.

    Budgetten zorgaanbieders Jeugd en Wmo
    De begrotingsbudgetten waaruit we de zorgkosten Jeugd en Wmo bekostigen, indexeerden we tot op heden met de gemeentelijke subsidie-index. Echter, in onze overeenkomsten met zorgaanbieders voor Jeugd en Wmo volgen we het advies van de VNG om qua indexatie van de tarieven de indexen OVA (Overheidsbijdrage arbeidsontwikkeling) en PPC (Prijs particuliere consumptie) aan te houden. Dit zijn indexen die ook toegepast worden door het Rijk en de Nederlandse Zorgautoriteit (Nza). Met ingang van de begroting 2027 indexeren we de zorgbudgetten Jeugd en Wmo met hetzelfde indexcijfer als vastgelegd in de overeenkomsten met de zorgaanbieders. Dit percentage is 3,59%. Hiermee sluit het budget beter aan op de werkelijk te verwachten uitgaven. Maar dit is fors hoger dan de indexatie van de belastinginkomsten en de verwachte stijging van onze uitkering uit het gemeentefonds.

    Budgetten 4 GR-en Zuidoost-Brabant1
    In de regio Zuidoost-Brabant werken we met de 21 gemeenten samen in 4 gemeenschappelijke regelingen (Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost (VRBZO), Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD), Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant (ODZOB) en MRE). Met deze zogenoemde GR-en hebben we een indexeringsmethodiek afgesproken waarmee zij jaarlijks hun reguliere begrotingen indexeren en de bijdragen van de deelnemende gemeenten. Wij houden bij de indexatie van onze begrotingsbudgetten voor de bijdrage aan de GR-en dezelfde percentages aan. In 2027 komt het percentage gemiddeld uit op 2,76%. Maar ook dit is fors hoger dan de indexatie van de belastinginkomsten en de verwachte stijging van onze uitkering uit het gemeentefonds.

    Kapitaallastenbudget
    Jaarlijks berekenen we bij de voorbereiding van de begroting voor aankomend jaar de vrijval van kapitaallasten die bepalend is voor de beschikbare, budgettaire ruimte voor het aangaan van (nieuwe) investeringen. Om ervoor te zorgen dat we in de toekomst net zo veel geld aan investeringen uit kunnen geven als nu, corrigeren we het kapitaallastenbudget voor verwachte prijsontwikkelingen. In de Nota Investeringsbeleid 2026 is bepaald dat we het kapitaallastenbudget indexeren met de index bruto overheidsinvesteringen (iboi) zijn.

    Tarieven belastingen, leges en heffingen
    Het uitgangspunt om een inflatiecorrectie toe te passen op de tarieven hebben we vastgelegd in het tarievenbeleid. Het uitgangspunt voor het indexeringspercentage is gewoonlijk de consumentenprijsindex (CPI) van het CBS op peildatum 1-1-2026. Gezien echter de inflatieontwikkeling in het eerste halfjaar van 2026 stellen we het percentage vast op 3%. Dit sluit beter aan op de actuele inflatie. Bovendien gaat ook het Rijk voor de gemeentefondsuitkering uit van een minimumpercentage van 3,0%. Om budgettair neutraal uit te komen met het gemeentefonds moeten we ook uitgaan van een indexering van de gemeentebelastingen met 3,0%. Dit percentage passen we toe op alle tarieven voor belastingen, heffingen en leges. Doen we dit niet dan zullen we voor een gelijk bedrag gekort worden op onze gemeentefondsuitkering.

    Parkeertarieven
    Het indexeringspercentage van 3,0% is ook vastgesteld voor de parkeertarieven.

    Huuropbrengsten
    De gemeentelijke gebouwen die we aan derden verhuren, indexeren we met de CBS-index voor huurprijzen in de vrije sector. We gaan hiervoor uit van de CPI van augustus 2026. Deze is 3,3%.

    Deze pagina is gebouwd op 11/16/2026 16:42:47 met de export van 11/16/2026 16:39:23